Lễ hội Minh Thệ để các quan chức thề không tham nhũng, còn lễ hội Đền Trần để các quan chức xin ấn cầu mong thăng quan tiến chức, nếu ông là quan chức, ăn có nơi, chơi có chốn, ông bỏ lễ hội nào, đến lễ hội nào?
Cắt tiết gà hòa vào bình rượu cùng uống đồng lòng thề không tham nhũng...
Bạn tôi than:
- Buồn quá ông ạ. Lễ hội làng mình lần này, cũng như mấy năm trước, các quan chức địa phương và các tỉnh ít người về dự quá.
Tôi bênh:
- Cũng phải thông cảm với họ chứ. Lễ hội của làng ông vào rằm tháng giêng, khi đó đã hết nghỉ tết theo quy định Nhà nước, mọi người phải đến công sở tất bật với những công việc đầu năm. Mà làng ta tổ chức lễ hội, lại là lễ hội cấp làng, các quan chức không đến
được cũng có cái lý của nó.
Bạn tôi cãi:
- Dào ôi, họ không đến đâu phải là vì bận công việc Nhà nước, mà là họ kéo nhau ùn ùn đi đến một lễ hội khác ở một tỉnh xa khác. Tôi quả thật không thể hiểu tại sao họ có thể bỏ lễ hội ở đây, đến với lễ hội tỉnh khác trong khi hai lễ hội đều giống nhau ở nhiều
điểm. Về xuất xứ, cả hai lễ hội đều có từ 400 đến 600 năm về trước. Về thời gian tổ chức, cả hai lễ hội cũng làm từ 14 đến 16 tháng giêng âm lịch. Còn về xếp hạng lễ hội ở đó, như Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam đã khẳng định: cũng vẫn chỉ là một
lễ hội cấp làng do người dân bản địa phục dựng và tổ chức.
Tôi bảo:
- Ông không biết rồi. Đành rằng cả hai lễ hội đều có nhiều điểm tương đồng, nhưng lại có một điểm khác nhau lớn, rất lớn đấy, do đó nhiều quan chức bỏ lễ hội làng ông mà đi đến lễ hội khác cũng đúng thôi. Tôi hỏi ông nhé, lễ hội làng ông mang ý nghĩa gì?
Bạn tôi bảo:
- Lễ hội của làng Hòa Liễu xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thụy (Hải Phòng) của chúng tôi gọi là lễ hội Minh Thệ, có từ đời nhà Mạc. Mọi người dự lễ hội tập trung ở sân đình. Chủ lễ dâng hương xong, vị đại diện tư văn dõng dạc đọc hịch văn“tất cả chức sắc chức dịch,
bô lão và nhân dân; từ kẻ sĩ đến nhà nông trong hương thôn, ai dùng của công xây dựng việc công xin thần linhủng hộ, ngược lại người nào lấy của công về làm của tư xin thần linh đả tử y như lời thề”.Mọi người tham dự cùng hô vang “y như miệng thề” với thái độ
trang nghiêm. Đọc xong, chủ lễ cầm dao bầu cắm xuống đài thề tỏ rõ quyết tâm. Tiếp theo là lễ cắt tiết gà hòa vào bình rượu để mọi người cùng uống biểu thị sự cam kết giữ đúng lời thề trước thần linh và bá tánh. Vì vậy Lễ hội Minh Thệ tới nay vẫn được coi là lễ
hội quan thề duy nhất ở Việt Nam với nghi thức các chức sắc cắt tiết gà uống thề không tham nhũng.
Tôi cười, bảo:
- Ông đã biết nhiều quan chức bỏ lễ hội này của làng ông mà đổ xô đến dự lễ hội tỉnh khác là lễ hội khai ấn Đền Trần. Nhưng ông có biết họ đến đó hành lễ để nhằm mục đích gì không? Để xin bằng được tờ ấn với mong ước sẽ được thăng tiến trong nghề nghiệp! Có
phóng viên một tờ báo dự lễ hội ở đó năm nay đã đăng trên báo mô tả cảnh lễ hội này rằng: Để cầu lợi, bên trong đền, người người chen nhau làm lễ, người này lễ vào lưng người kia, lễ nhà này chồng lên lễ nhà nọ, không chỉ người dân mà những vị khách mời của
ban tổ chức cũng chen nhau, thậm chí còn lớn tiếng chửi bới, ai cũng hòng giành chỗ đẹp nhất cho riêng mình. 22g30 đêm, cả Đền Trần như bị chấn động bởi bão người ùn ùn kéo vào cướp lộc, làm lễ trước sự bất lực của lực lượng công an. Có hai vị quan khách trang
phục chỉnh tề, sang trọng cũng vứt bỏ vẻ đạo mạo của quan chức thường ngày, nhanh chóng lao tới cướp hoa trên bàn thờ rồi xé làm đôi chia lộc mỗi người một nửa. Một số vị khác nhảy lên cướp nến còn đang cháy dở. Lý giải về nguyên nhân hằng năm nhiều quan
chức đều đi lễ đền Trần để cướp lộc, xin ấn, vì nghe đồn thổi đền Trần thiêng lắm, có lá ấn trong nhà là quan, lộc luôn hanh thông, nên bận đến mấy, năm nào “quan” xã, “quan” huyện, quan tỉnh nhiều nơi cũng nô nức đến Đền Trần xin ấn để mong được thăng quan
tiến chức.
Bạn tôi gật gù:
- À ra vậy!
Tôi bèn bảo:
- Vậy tôi hỏi ông, ông phải nói thực lòng nhé! Lễ hội Minh Thệ của làng ta là lễ hội để các quan chức thề không tham nhũng, còn lễ hội tỉnh bạn là lễ hội Đền Trần để các quan chức xin ấn cầu mong thăng quan tiến chức, nếu ông là quan chức, ăn có nơi, chơi có chốn,
ông bỏ lễ hội nào, đến lễ hội nào?
Hỏi xong, tôi liếc nhìn, thấy ông bạn chỉ cười hì hì, không trả lời, nói lảng sang câu chuyện khác. Thói đời là vậy
Khai ấn đền Trần .Lo ngại về việc bỏ tiền “hối lộ” thánh thần
Hiện nay, có quá nhiều lễ hội đang bị biến thành “cỗ máy kiếm tiền”, màu sắc thực dụng đang dần lấn át những ý nghĩa tâm linh, văn hóa thiêng liêng.
Nước ta hiện có đến 8.000 lễ hội, hầu hết diễn ra vào dịp đầu năm. Mỗi lễ hội đều có khởi nguồn văn hóa đẹp nhưng nhiều người lo ngại nguy cơ bị đồng hóa, mất bản sắc, phai nhạt truyền thống và nguy hiểm hơn là nhuốm màu thực dụng.
Nhắc đến lễ hội, nhiều người nghĩ ngay đến chuyện cầu tài lộc, danh lợi, thậm chí sẵn sàng bỏ tiền để “hối lộ” thần thánh. Nhiều nhà tổ chức lễ hội đang biến những kho báu văn hóa mà tổ tiên để lại thành nơi để… tăng nguồn thu.
Mua lộc, mua danh
Lễ hội ở những danh thắng tâm linh nổi tiếng, không riêng gì Yên Tử hay chùa Hương, ngày càng thu hút người hành hương. Tuy nhiên, phần lớn những người tìm đến các địa điểm tâm linh này lại không hiểu biết gì về lai lịch hay truyền thuyết của lễ hội. “Nhiều bạn
trẻ vừa đi hội vừa đi chơi, thế nên cách nói năng, đi đứng vẫn còn chưa lịch sự, chưa đúng với những nơi tôn nghiêm” - ông Nguyễn Chí Thanh, Phó trưởng Ban Tổ chức (BTC) lễ hội chùa Hương, cho biết.
Cảnh bát nháo, chen lấn, xô đẩy... diễn ra ở hầu hết các lễ hội.
Nếu như ở các lễ hội tâm linh, nỗi lo về văn hóa và phong cách của du khách tham dự chỉ là chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi” thì ở những lễ hội tín ngưỡng với lời đồn về việc “cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc” rất linh nghiệm, sự thực dụng thể hiện càng rõ.
Ở đền Bà Chúa Kho, người ta sẵn sàng cung tiến rất nhiều tiền, hy vọng có lại được hơn số ấy. Một lần tình cờ vào gian “cấm cung” của ngôi đền này, chúng tôi chứng kiến cả một mâm tiền với những xấp 500.000 đồng xếp kín ban thờ. Số tiền ấy ước tính lên đến hàng tỉ đồng và chỉ là của một “thí chủ” cung tiến.
Nếu như giới làm ăn “kết” những ngôi đền cầu tài lộc như Bà Chúa Kho, Hoàng Mười... thì dân công chức lại mê Đền Trần bởi họ quan niệm có đến đây xin (mua) ấn đầu năm thì mới mong thăng tiến. Mỗi người đều có quyền cầu cho mình điều may mắn, hanh thông trong cuộc sống nhưng việc buôn thần, bán thánh ở lễ hội trở thành nỗi bức xúc của những người đến đây bằng tâm thế trong sáng.
Bà Đỗ Minh Hường, giảng viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, ngao ngán: “Người đi hội hiện nay dường như đang muốn đổi chác với cả thần thánh. Họ nghĩ có thể dùng tiền để mua lộc, mua danh. Quan niệm năng lễ bái để được “cô thương, cậu thương” cũng dẫn đến rất nhiều hệ quả xấu khi ở đời thực, người ta tự cho phép mình làm vô số điều bậy bạ nhưng cứ đem tiền đi lễ Phật, lễ thánh là sẽ được xá tội”.
Chịu thua “chặt chém”
Rất nhiều lễ hội đã giúp nuôi sống không ít người dân các địa phương. Tuy nhiên, các lễ hội này cũng đưa nhiều người vào vòng xoáy của nạn “chặt chém”, cốt sao để kiếm càng nhiều tiền càng tốt. Với các lễ hội truyền thống, những dịch vụ đơn giản nhất, từ trông xe cho đến đổi tiền lẻ, đều hốt bạc. Đó là còn chưa kể một lực lượng đông đảo cò lễ hội, môi giới lễ hội đang xuất hiện nhan nhản, chỉ với mục đích giúp du khách đi hội được nhanh chóng, thuận tiện.
Với nạn “chặt chém” ở lễ hội, người dân chỉ đáng trách một phần bởi họ làm ăn tự phát, nhỏ lẻ. Nhìn sâu xa hơn, chúng ta thấy cả vai trò của nhà tổ chức. Hầu hết các lễ hội hiện nay đều chạy đua theo kiểu tăng quy mô tổ chức bằng cách diễn ra dài ngày hơn, mở rộng các điểm tham quan...
Chùa Bái Đính (Ninh Bình) có thể coi là một điển hình về việc mở rộng quy mô. Từ ngôi chùa bình thường, khi lọt vào mắt xanh của các nhà đầu tư khu vực, Bái Đính đã hoàn toàn lột xác để được ghi kỷ lục là ngôi chùa lớn nhất Đông Nam Á. BTC các lễ hội dường như cũng có những cuộc cạnh tranh ngấm ngầm với việc ra chỉ tiêu mùa lễ hội năm nay phải đón lượng khách bao nhiêu, tăng bao nhiêu so với năm trước.
Một người chèo đò ở chùa Hương tâm sự: “Thực ra, tiền thuế, dịch vụ phải đóng cho BTC lễ hội rất nặng nên nếu không có tiền cho thêm của du khách, chúng tôi khó mà sống nổi”. Dịch vụ ăn uống “chặt chém” thì càng dễ hiểu bởi họ không những phải nộp rất nhiều khoản cho BTC lễ hội mà còn thuê mặt bằng, đóng thuế… Tất cả những thứ tiền ấy cuối cùng đều dồn lên đầu người đi hội.
Những lễ hội quy mô như Yên Tử, Bái Đính, chùa Hương... đều đem lại nguồn thu ngân sách khổng lồ cho địa phương tổ chức. Người ta thống kê chỉ riêng việc thu gom tiền lẻ mà du khách “thả” ở lễ hội chùa Hương mỗi năm đã lên đến hàng chục tỉ đồng. Số tiền công đức và nguồn thu từ vé của lễ hội chắc chắn sẽ còn “khủng” hơn thế rất nhiều. Tuy nhiên, chính việc mở rộng quy mô đã khiến màu sắc thương mại hóa ở lễ hội ngày càng phổ biến, dẫn đến lễ hội nào cũng nhàn nhạt, na ná nhau.
Nhuốm mùi tiền bạc
Đánh giá về tổ chức lễ hội năm nay, ông Vương Duy Bảo, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL), cho rằng, văn bản chỉ đạo nhắc nhở của cơ quan quản lý thế là đủ nhưng việc thực hiện ở địa phương rõ ràng chưa tốt.
“Kiểm tra lễ hội ở địa phương, chúng tôi rất khó chịu trước cảnh đổi tiền lẻ ngang nhiên ở các di tích. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã có văn bản đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Công an phối hợp với các địa phương kiểm tra, xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức kinh doanh đổi tiền hưởng chênh lệch. Song, thực tế thì dịch vụ đổi tiền ăn chênh lệch vẫn ngang nhiên hoạt động tại các đền, chùa” - ông Bảo nói.
Theo ông Bảo, để xảy ra trình trạng lộn xộn là do ban quản lý các di tích và chính quyền địa phương. “Nếu ban quản lý cắt cử người ra cất tiền lẻ vào hòm thì khác, đằng này lại cứ bày ra để “dụ” du khách. Việc nhét tiền lẻ vào tay Phật làm ô uế cửa chùa, đáng lẽ sư trụ trì phải có thông báo, tuyên tuyền cho du khách thì nhiều nơi lại im lặng” - ông bức xúc.
Ông Bảo cho rằng những lễ hội đông người rất dễ xảy ra tiêu cực nhưng ngành văn hóa cố gắng mà các ngành khác không chung sức tham gia thì không thể kham nổi. “Đúng khen, sai chê, cần phải sòng phẳng với nhau chứ không thể đổ hết lỗi cho Bộ VH-TT-DL. Khi đi kiểm tra, chúng tôi đã trao đổi ngay với ban quản lý di tích, BTC lễ hội nhưng đâu lại vào đấy. Rõ ràng để xảy ra tình trạng chặt chém, ăn xin đeo bám, đổi tiền lẻ, khấn thuê…, lỗi chủ yếu do chính quyền địa phương nơi tổ chức lễ hội” - ông nhấn mạnh.
Về tình trạng dúi tiền vào tay Phật, nhét tiền khắp nơi trong chùa, ông Vương Duy Bảo cho rằng đến với thánh thần là bằng tấm lòng nhưng nhiều người lại dùng tiền làm cầu nối đổi chác. “Người xưa chỉ dùng chút lễ vật, dùng khói hương để tìm đến với các bậc thánh nhân nhưng ngày nay, nhiều người lại mang tâm niệm đến với thánh thần bằng tiền. Cứ mang quan niệm này thì hóa ra những người giàu, lắm tiền cung tiến thì được thánh nhân phù hộ, còn người nghèo thì không? Phật, thần nên được hiểu là những bậc cao siêu, mang đến sự bình an, giúp đỡ mọi người vì tấm lòng chứ không phải vì tiền như nhiều người vẫn quan niệm” - ông Bảo phân tích.
Nhường chỗ cho lòng tham
Theo GS Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, cần phải nói thêm về văn hóa lễ hội của những người đi lễ. Phần lớn người đi lễ đầu năm là để cầu bình an, tài lộc nhưng có nhiều người làm việc không đoan chính, tham lam, vơ vét của công cũng đến cầu khấn thần linh phù hộ cho mình an lành. Có kẻ tham nhũng khi bị bắt lại coi như mình gặp “hạn”!..
GS Vũ Minh Giang tỏ ra bức xúc trước tình trạng người dân chen lấn, xô đẩy, “cướp” lộc tại một số lễ hội. “Sự thành kính với tổ tiên, với các vị anh hùng dân tộc đôi lúc phải nhường chỗ cho lòng tham của con người. Xem cảnh người ta chen nhau “cướp” lộc mà tôi thấy sợ. Một cách biểu hiện văn hóa rất đáng buồn” - ông băn khoăn. Theo ông, đi lễ đầu năm là nét văn hóa đẹp để cầu an lành, để tâm hồn thanh thản nhưng các lễ hội giờ có quá nhiều biến tướng.
Phê bình chủ quản lễ hội chùa Hương
UBND huyện Mỹ Đức và Sở VH-TT-DL Hà Nội vừa bị ông Nguyễn Thế Thảo, Chủ tịch UBND TP Hà Nội phê bình vì làm không tốt nhiệm vụ được giao, để lễ hội chùa Hương tồn tại hàng loạt vấn đề gây bức xúc trong dư luận.
Rất đông du khách chen chân tại lễ hội chùa Hương
Để kịp thời chấn chỉnh, khắc phục tình trạng này, ông Nguyễn Thế Thảo yêu cầu các đơn vị liên quan thành lập tổ công tác liên ngành do Sở VH-TT-DL Hà Nội chủ trì, kịp thời tổ chức kiểm tra, thanh tra, xử lý nghiêm và khắc phục những vi phạm tại lễ hội chùa Hương. Công an TP Hà Nội phối hợp với UBND huyện Mỹ Đức và các ngành liên quan bảo đảm an ninh trật tự, an toàn tại lễ hội; kiểm tra, xử lý và chấm dứt dịch vụ đổi tiền lẻ; không để xảy ra hiện tượng cò vé đò, cáp treo.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội yêu cầu UBND huyện Mỹ Đức tăng cường quản lý, tập trung khắc phục những tồn tại, bất cập hiện nay; sắp xếp lại hàng quán, trong khu vực I của di tích chùa Hương không kinh doanh dịch vụ ăn uống. UBND huyện Mỹ Đức cần chấn chỉnh tình trạng treo bán thịt động vật không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, mất mỹ quan, gây phản cảm; xử lý nghiêm tình trạng ép giá, bắt chẹt du khách, nạn ăn xin, bói toán, cờ bạc, trộm cắp…
From : Dân tri ,......