Điều khiến người ta lo ngại nhất không ngoài vấn đề Nam Hải. Từ năm 2010 đến nay việc tranh chấp diễn ra ở vùng biển Nam Hải dường như có chiều hướng mở rộng thêm, giữa Trung Quốc với Việt Nam và Philippin lần lượt xảy ra nhiều vụ tranh chấp. Các vụ tranh chấp cứ dồn dập xảy ra, liên tục dẫn đến từng đợt phản đối ngoại giao. Đồng thời, các nước liên quan cũng đang tăng cường lực lượng hải quân. Philippin đã mua một tàu tuần tra được gọi là “tàu quân sự hạng nhất” của Mỹ. Việt Nam đã tăng thêm tàu cảnh giới theo dõi Trung Quốc, còn mua tàu ngầm lớp KILO và tàu hộ vệ mang tên lửa tiến tiến nhất của Nga. Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế Anh quốc nhận xét “châu Á đã chạy đua vũ trang, tình hình Nam Hải ngày càng căng thẳng”.
Sự việc không chỉ dừng lại ở mức độ như vậy. Nước ngoài khu vực can thiệp cũng từng bước có xu hướng mạnh lên. Ngày 12/10, bất chấp sự phản đối của Trung Quốc, Ấn Độ đã cố ý ký với Việt Nam thoả thuận cùng khai thác hai lô dầu khí ở Nam Hải. Nội các mới ở Nhật Bản vừa nhậm chức mới tròn một tháng cũng cử Ngoại trưởng Koichiro Genba triển khai chuyến thăm Đông Nam Á 5 ngày, bắt đầu từ ngày 11/10, liên hệ móc nối với ASEAN về vấn đề lợi ích ở hải dương. Hãng tin Jiji của Nhật Bản đưa tin Nhật Bản đang có kế hoạch cùng với các nước Đông Nam Á như Việt Nam và Philippin thành lập một cơ quan phối hợp về vấn đề chủ quyền và đảm bảo tự do an ninh hàng hải ở Nam Hải, dự tính sẽ trình bày đề án liên quan lên Hội nghị cấp cao Đông Á sẽ họp vào tháng 11 này.
Ngoại trưởng Mỹ H. Clinton cũng công bố bài viết dài trên tạp chí “Chính sách ngoại giao” của Mỹ có tựa đề “Thế kỷ Thái Bình Dương của Mỹ”, cho biết rõ là “trọng tâm của nước Mỹ nhất định phải chuyển sang châu Á- Thái Bình Dương”. Cùng với cuộc chiến tranh ở Libi dần dần kết thúc, quân đội Mỹ sẽ hoàn toàn rút khỏi Irắc vào cuối năm nay, kế hoạch rút quân khỏi Ápganixtan cũng đã được đưa vào chương trình nghị sự, nước Mỹ trở lại châu Á đã chắc chắn, trong đó ASEAN sẽ là một trong những trọng điểm để Mỹ đặt chân tới.
Ngày 23/10, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Panetta đã gặp gỡ Bộ trưởng Quốc phòng của 10 nước ASEAN tại Bali của Inđônêxia. Panetta cho biết các bên đã trao đổi ý kiến về “tự do hàng hải”, đồng thời nhấn mạnh Mỹ sẵn sàng phát triển quan hệ hợp tác với ASEAN. Báo Yomiuri của Nhật Bản lý giải, thực tế này cho thấy Mỹ đang tích cực chuẩn bị can thiệp vào công việc ở Nam Hải
Từ lúc Trung Quốc khởi sự thái độ hay cung cách gọi là “hành xử nước lớn” hai năm nay trên vùng biển Nam Trung Hoa, các quốc gia ASEAN không nhiều thì ít đã phải tự đặt lại vấn đề về mối tương quan của mình với nước láng giềng khổng lồ kia.
Từ năm 2008, Trung Quốc đã quấy nhiễu các nước láng giềng rất nhiều, qua các hành động gây áp lực lên Nhật Bản, Việt Nam, và cũng vì chính sách đối với Bắc Triều Tiên nữa. Kết quả là liên minh Nhật – Mỹ đang yếu đi, bỗng được củng cố. Ngay cả Nhật Bản và Hàn Quốc vốn ghét nhau, nay cũng đề cập đến việc tập trận quân sự chung. Việt Nam thì tiến gần về phía Hoa Kỳ và khuyến khích Mỹ nên tích cực hơn tại Biển Đông. Ấn Độ và các nước ASEAN cũng rất lo sợ trước thái độ của Bắc Kinh.
Một lần nữa, Hoa Kỳ lại được mời gọi tại một khu vực mà ông George W. Bush do quá bận rộn ở Trung Đông, đã bỏ rơi, mở ra cánh cửa cho Trung Quốc bước vào. Cùng với ông Obama, bà Hillary Clinton đã coi việc quay lại vùng Viễn Đông trên lãnh vực ngoại giao và quân sự, là một trong những ưu tiên của Mỹ. Và thế là Trung Quốc phải đối mặt trước bấy nhiêu quốc gia cùng đồng lòng chống lại mình. Đó là cơn ác mộng tệ hại nhất của nước này
Trung Quốc có rất ít bạn hữu, ngoài Bắc Triều Tiên ra, trong khi Liên Xô cũ có rất nhiều đồng minh trên khắp thế giới. Vì vậy mà Bắc Kinh phải sử dụng quyền lực mềm. Các quốc gia đang ve vãn sức mạnh kinh tế khổng lồ của Trung Quốc vẫn hướng về Hoa Kỳ để được bảo đảm trong vấn đề an ninh.
Hậu quả rõ nét là ASEAN đang bày tỏ thái độ thân thiện và xích lại gần với Mỹ hơn, chưa kể chủ trương của chính quyền hành pháp Obama ở Oasinhton là thúc đẩy quan hệ hữu nghị với châu Á cũng như can thiệp sâu hơn vào châu Á.
Đó là lý do năm 2009, Mỹ và ASEAN ký kết hiệp ước lịch sử có tên “Hiệp ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á”. Tiếp đó, năm 2010, lần đầu tiên Mỹ chứng tỏ sự hiện diện tích cực của mình tại Hội nghị cấp cao Đông Á với sự tham dự và những lời tuyên bố hữu nghị nhưng không kém phần cương quyết từ Ngoại trưởng Hillary Clinton.
“Mỹ mạnh mẽ bày tỏ lập trường dứt khoát, nhiều phần thiên về các nước thành viên ASEAN có liên hệ đến tình hình tranh chấp hiện nay trên biển Nam Trung Hoa. Lập trường đó thể hiện bằng những lời chỉ trích hành động lấn lướt phô trương sức mạnh và giành giật chủ quyền của Trung Quốc ở vùng biển này, bằng việc tổ chức những cuộc thao diễn quân sự hỗn hợp với Việt Nam và Philippin, tái khẳng định tư thế đồng minh Mỹ-Philippin trên vùng biển Nam Trung Hoa”.
Trước thềm Hội nghị thường niên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) diễn ra tại Honolulu, Hawaii, Mỹ, ngày 10/11, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố Washington sẽ tăng cường can dự và nắm bắt cơ hội mới ở khu vực Thái Bình Dương trong thế kỷ 21.
Ngoại trưởng Hillary Clinton cho rằng trong bối cảnh cuộc chiến ở Iraq dần khép lại và nỗ lực chuyển giao quyền lực tại Afghanistan bắt đầu, Chính quyền Mỹ sẽ hướng chính sách ngoại giao sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương, vốn chiếm một nửa dân số thế giới.
Theo bà Hillary Clinton, trong tương lai châu Á sẽ nổi lên như một khu vực với nhiều cơ hội tiềm năng, có nhiều nền kinh tế lớn nhất và tăng trưởng mạnh, đồng thời cũng là nơi đang phải đối mặt với nhiều thách thức.
Ngoại trưởng Mỹ khẳng định trong thế kỷ 21, sức hút về kinh tế và chiến lược của thế giới sẽ là khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Mỹ sẽ mở rộng sự can dự ở khu vực này bằng việc tạo dựng các mối quan hệ thương mại, củng cố khối đồng minh trong khi tiếp tục thuyết phục cải cách dân chủ ở một số quốc gia trong khu vực.
Trong bài phát biểu kéo dài gần một giờ, Ngoại trưởng Hillary Clinton cũng tuyên bố Mỹ sẵn sàng trở thành đối tác của Myanmar nếu quốc gia này thực hiện cải cách dân chủ một cách hiệu quả. Bà nhấn mạnh "những biến động đầu tiên của sự thay đổi trong nhiều thập kỷ qua" đang diễn ra tại Myanmar.
Kể từ năm 2009, Chính quyền của Tổng thống Barack Obama đã có những cuộc đối thoại cởi mở hơn đối với Myanmar. Đặc phái viên mới của Mỹ về Myanmar Derek Mitchell đã có ba chuyến thăm đến nước này kể từ khi được bổ nhiệm tháng 9/2011. Tuy nhiên, việc dỡ bỏ hoàn toành lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với Myanmar cần phải được Quốc hội Mỹ thông qua.
La 5e conférence des commandants de la Marine de l'ASEAN (ANCM-5) s'est ouverte le 27 juillet à Hanoi dans le but de rendre plus efficaces les activités de coopération militaire et de défense entre les pays membres.
Prenant la parole pour l'ouverture de la conférence, le vice-amiral Nguyên Van Hiên, vice-ministre de la Défense, commandant de la Marine populaire du Vietnam a exprimé son inquiétude concernant la violation de la souveraineté nationale en Mer Orientale, en complète contradiction avec la loi internationale, en particulier la Convention des Nations unies sur la mer de 1982 (UNCLOS 1982) et la Déclaration sur la conduite des parties en Mer Orientale (DOC).
Tháng 11/2011, Tổng thống Barack Obama của Mỹ sẽ tham dự Hội nghị cấp cao Đông Á ở Bali, Inđônêxia, mở đầu trang sử mới cho ASEAN, Mỹ và khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Tổng thống Obama cũng sẽ tham dự Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Mỹ lần thứ ba diễn ra trong thời gian này.
Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á ở Bali giữa tháng 11
Các nỗ lực ngoại giao gần đây có thể tính từ Diễn đàn Khu vực Asean 18 tháng Bảy năm nay, khi Trung Quốc và Asean ký vào bản hướng dẫn thực thi Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở biển Đông 2002 (DOC).
Văn bản này có nhiều phản ứng trái ngược. Philippines cho rằng nó không đủ để làm giảm căng thẳng, Tổng thống Philippines đã thăm Bắc Kinh đầu tháng Chín, đem về thỏa thuận hứa "tiếp cận cuộc tranh chấp thông qua đối thoại hòa bình".
Dường như thiếu tin tưởng vào ngôn từ này, ngày 27/09 tại Tokyo, Tổng thống Aquino lại ký thỏa thuận củng cố quan hệ hải quân với Nhật, cũng nhân danh duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông.
Một ngày sau đó, giới chức quốc phòng Nhật và Asean có cuộc họp gây chú ý về hợp tác và tham vấn ở Biển Đông. Thứ trưởng quốc phòng Nhật Kimito Nakae nói sau cuộc gặp rằng quan hệ giữa nước ông và khối Asean "đã trưởng thành từ đối thoại sang quan hệ mà Nhật đóng vai trò hợp tác cụ thể hơn".
Như thể được mở lời, Mỹ đang đáp lại những kêu gọi chiến lược.
Trong chuyến thăm châu Á lần đầu tiên, tân bộ trưởng quốc phòng Mỹ Leon Panetta tái khẳng định vai trò của nước ông ở châu Á.Bài tiểu luận gây chú ý trên tạp chí Foreign Policy của Ngoại trưởng Hillary Clinton cũng nhắc lại rằng trong thập kỷ tới, châu Á - Thái Bình Dương sẽ là trung tâm trong chính sách của Washington.
Tổng thống Barack Obama lần đầu tiên sẽ dự hội nghị Đông Á
"Nhưng bất kỳ dấu hiệu nào ... Mỹ đang chỉ huy các liên minh song phương trong Asean, cộng thêm sự tham dự của Nhật và Ấn Độ nhằm kiềm chế sức mạnh của Trung Quốc cũng sẽ có nguy cơ tạo ra căng thẳng, mà khi đó các đồng minh Asean sẽ mong chờ Washington phản ứng mạnh không kém."
Vai trò Ấn Độ
Chủ tịch Việt Nam Trương Tấn Sang, vào hôm 12/10, gặp Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh và ký thỏa thuận khai thác dầu giữa ONGC Videsh của Ấn và PetroVietanm - một thỏa thuận bị Trung Quốc phản đối.
Tiếp tục chủ đề cạnh tranh quyền lực trong khu vực, chuyên gia quốc phòng Harsh V. Pant của trường King's College, London nhận xét "chính trị đại cường trong khu vực chỉ mới vừa bắt đầu".
Viết trên tạp chí YaleGlobal hôm 28/10, ông này ghi nhận việc lãnh đạo hai nước láng giềng của Trung Quốc, Miến Điện và Việt Nam, đều thăm Ấn Độ trong tháng 10."Đây là thời điểm đại hỗn loạn trên không gian chiến lược của châu Á, và Ấn Độ đang cố gắng chứng tỏ có vai trò với các nước trong vùng," tác giả bình luận.
"Cùng với sự trỗi dậy kinh tế và chính trị, Bắc Kinh bắt đầu ra lệnh cho các nước láng giềng về giới hạn trong cư xử, bộc lộ rõ phí tổn của chính trị đại cường.""Hoa Kỳ và các đồng minh đã bắt đầu đánh giá lại chiến lược trong vùng, và một liên hiệp mơ hồ nhằm cân bằng với Trung Quốc đang hiện ra."
Các nước nhỏ trong vùng nay tìm đến Ấn Độ như một thế lực cân bằng trước ảnh hưởng gia tăng của Trung Quốc và lo ngại Mỹ sẽ rút khỏi khu vực trong tương lai gần.
Asean khó khăn khi phải lựa chọn Mỹ hay Trung Quốc
Đây sẽ là lần đầu tiên Mỹ và Nga có mặt ở hội nghị Đông Á, một diễn tiến mà ban đầu Trung Quốc phản đối nhưng được khối Asean khuyến khích.
Asean hoan nghênh việc Mỹ quan tâm châu Á nhiều hơn.Nhưng đồng thời, Asean cũng nghi ngờ cam kết của Mỹ.
Ví dụ, Asean không hứng thú gì về dự luật của Thượng viện Mỹ có mục đích gây sức ép với Trung Quốc để nâng giá nhân dân tệ. Các nước cho rằng nếu nó trở thành luật, Đông Nam Á sẽ chịu thiệt hại kinh tế.
Những khó khăn tài chính của Mỹ, bế tắc chính trị ở Washington, và một tổng thống Obama bị trong nước chỉ trích, thật trái ngược với sức mạnh kinh tế của Trung Quốc, sự chuyển giao quyền lực khá suôn sẻ cho năm 2012, và khả năng có hành động tập thể khi cần thiết tại Trung Quốc.
Kinh tế của Asean gắn kết với Trung Quốc, với dự định có khu vực thương mại tự do vào năm 2015 và xây dựng cơ sở hạ tầng giúp giao thương xuyên quốc gia mà trong đó Trung Quốc đóng vai trò chủ lực.Nhưng mặt khác, nhiều nước trong Asean lo ngại về sức mạnh quân sự của Bắc Kinh, và sự có mặt của Mỹ trong vùng cũng sẽ giúp họ tương đối yên tâm.
Những diễn biến trái ngược này, theo tác giả, cho thấy Đông Nam Á "đang chuyển sang một sự cân bằng quyền lực mới trong khi điểm tựa lại chưa có".
Hội nghị Đông Á và hội nghị Apec tháng 11 năm nay sẽ là "cột mốc quan trọng trong con đường dài trước mặt "...
From : Viện nghiên cứu quan hệ quốc tế Trung Quốc ,RFI,...