Với tâm lý kỳ thị chủng tộc, nhiều người Trung Quốc đã thực sự xấu xí. Và sự xấu xí này đang đang được gia cường trực tiếp hay gián tiếp thông qua chính sách tuyên truyền một chiều của nhà nước Trung Quốc.
1. Khoảng năm 2000-2001, trong quá trình tìm hiểu văn hóa Trung Quốc, đặc biệt là những thói hư tật xấu của họ đến văn hóa Việt Nam, như thói háo danh hư học, tôi đọc được cuốn "Người Trung Quốc xấu xí" của Bá Dương - một nhà báo người Đài Loan. Càng đọc và suy ngẫm, tôi càng thấy người Trung Quốc quả thực có những thói quen rất xấu, như kỳ thị chủng tộc, tự tôn quá đáng, cãi lấy được v.v.
Vài năm sau đó, tôi có dịp làm việc với nhiều đồng nghiệp đến từ Trung Quốc lục địa. Về chuyên môn họ khá vững vàng, nhưng về văn hóa, ngoài những mô tả của Bá Dương ra, tuy đậm nhạt khác nhau tùy người, thì còn một đặc điểm chung rất nặng nề mà Bá Dương đã không nhắc đến. Đó là: những người Trung Quốc mới này, dù là nhà khoa học, cũng bị chính phủ Trung Quốc tuyên truyền một chiều kiểu nhồi sọ tạo ra những định kiến rất khó gỡ bỏ, đặc biệt là trong các tranh luận liên quan đến tranh chấp biên giới, hải đảo, trong đó có tranh chấp ở Biển Đông giữa Trung Quốc với các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Chẳng hạn, trong một cố gắng tìm hiểu nguyên nhân thực sự của cuộc chiến 17/2/1979, theo lý giải của phía bên kia, tôi đã hỏi ba đồng nghiệp người Trung Quốc đều trên dưới ba mươi tuổi, tốt nghiệp Tiến sĩ ở trong nước, rồi sang Anh làm việc cùng nhóm với tôi. Sau một giờ trao đổi, cả ba người đều đưa ra cùng một kết luận giống hệt nhau: Trung Quốc tiến đánh Việt Nam, vì: Trung Quốc đã giúp đỡ Việt Nam rất nhiều trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, nhưng Việt Nam đã liên kết với Liên Xô (cũ) để đe dọa Trung Quốc. Do Việt Nam tiến đánh Campuchia, một đồng minh thân cận của Trung Quốc. Do xung đột biên giới dai dẳng, Việt Nam đòi chia biên giới theo hướng có lợi cho mình, nhưng không đi sâu phân tích xem lý lẽ đó đã thỏa đáng chưa, và nguyên nhân thực sự của những cái được gọi là nguyên nhân kia là gì.
Điều này hoàn toàn trái ngược với tác phong làm việc khoa học, tìm hiểu kĩ nguyên nhân, liên hệ đến các yếu tố tác động bên ngoài, như trong các vấn đề chuyên môn của họ.
2. Ngày 22/2/2013, bà Rose Tang - một nhà báo người Mỹ gốc Hoa, đã từng giảng dạy tại đại học Princeton - đã chụp lại tấm biển có dòng chữ tiếng Trung và Anh "Không phục vụ người Nhật, người Philippines, người Việt Nam và chó" tại nhà hàng Beijing Snacks (Bách Niên Lỗ Chử) và đăng lên trang facebook cá nhân. Những tấm ảnh này đã gây ra một sự phẫn nộ lớn trong cộng đồng người Việt. Sau đó, tấm biển này đã được gỡ bỏ, nhưng ông chủ nhà hàng nhất định không chịu xin lỗi về việc kỳ thị chủng tộc này.
Tuy đây chỉ là việc làm của cá nhân ông chủ nhà hàng nói trên, nhưng nó phản ánh tâm lý kỳ thị chủng tộc đang rất phổ biến ở Trung Quốc, nhất là trong bối cảnh căng thẳng trong tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa Trung Quốc và Việt Nam, Philippines, Nhật Bản ngày càng gia tăng. Tình hình trở nên đặt biệt căng thẳng với Việt Nam và Philippines khi Trung Quốc ngày càng lộ rõ ý đồ độc chiếm biển Đông với yêu sách về "đường lưỡi bò" hết sức phi lý, bất chấp Công ước Liên hiệp quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS).
Nhà hàng Bách Niên Lỗ Chử - Nơi treo tấm biển kỳ thị người Việt Nam
Khi chính phủ Nhật Bản quốc hữu hóa đảo Senkaku, hàng loạt vụ đập phá cửa hàng bán đồ Nhật đã xảy ra. Khi Philippines đâm đơn kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế, thì chính quyền Trung Quốc kịch liệt phản đối, và một nhà hàng Trung Quốc treo tấm biển kỳ thị chủng tộc gây sốc này.
Nhớ lại lời bàn về kỳ thị chủng tộc của Bá Dương: "Tôi chỉ muốn nói cái đầu óc kỳ thị nơi người Trung Quốc, so với kỳ thị chủng tộc, còn ở mức độ thấp kém hơn, vì nó là đầu óc kỳ thị địa phương", mới thấy rằng việc kỳ thị chủng tộc là có thật và thực sự là một căn bệnh của người Trung Quốc.
3. Trong lo ngại về những căng thẳng mà Trung Quốc gây ra cho các nước xung quanh trong thời gian gần đây, đặc biệt khi Trung Quốc đang trỗi dậy, có sức mạnh kinh tế và quân sự vượt trội so với các nước láng giềng, thì tâm lý kỳ thị chủng tộc này là một điều rất đáng lo ngại. Nó nhắc nhở người ta nhớ lại hình ảnh của các nước phát xít trước thế chiến thứ hai.
Thời kỳ đó, ở các nước này cũng phổ biến tâm lý kỳ thị chủng tộc, coi chỉ dân tộc mình là ưu việt đáng sống, còn các dân tộc khác chỉ là thứ cấp, thậm chí đáng bị loại bỏ. Chính tâm lý kỳ thị chủng tộc và chủ nghĩa dân tộc cực đoan hẹp hòi ở các nước phát-xít này là một trong những nguyên nhân đưa nhân loại đến cuộc đại chiến tàn khốc, mà hệ quả của nó đến bây giờ vẫn còn dai dẳng, và có lẽ sẽ không bao giờ có thể khắc phục hết được.
Liệu Trung Quốc có đi theo vết xe đổ này không? Liệu Trung Quốc có gây ra đại họa cho nhân loại bởi chủ nghĩa dân tộc cực đoan hẹp hòi mà chính phủ họ ít nhiều cổ xúy, trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua tuyên truyền một chiều về các tranh chấp và xung đột lợi ích với các dân tộc khác?
Câu trả lời còn chưa rõ ràng. Nhưng có một điều chắc chắn, nếu chính phủ Trung Quốc không có những điều chỉnh kịp thời để hạn chế tâm lý kỳ thị chủng tộc và chủ nghĩa dân tộc cực đoan hẹp hòi dường như đã rất rõ ràng thì điều không ai muốn rất có thể sẽ lại xảy ra.
Đó sẽ là cái giá quá đắt, không chỉ đối với Trung Quốc và các nước nạn nhân, mà còn với cả nhân loại.
Với tâm lý kỳ thị chủng tộc, nhiều người Trung Quốc đã thực sự xấu xí. Và sự xấu xí này đang được gia cường trực tiếp hay gián tiếp thông qua chính sách tuyên truyền một chiều của nhà nước Trung Quốc.
4. Đối với Việt Nam, bài học về sự phản tác dụng của chính sách truyền thông một chiều đã nói trên đây của Trung Quốc cũng cần phải được nghiêm túc xem xét.
Tuyên truyền một chiều có thể có tác dụng cho các chính sách nhất thời của nhà nước, nhưng về lâu dài thì lại có hại cho dân trí, dân khí và sự trưởng thành của dân tộc. Người dân chỉ có thể trưởng thành nếu được tiếp cận các luồng thông tin đa dạng và được tự do tham gia thảo luận, hòng tìm ra sự thật trong rừng thông tin đó. Nói cách khác, dân tộc chỉ có thể trưởng thành nếu mọi người dân của nó được quyền tự do tiếp cận thông tin, tự do thảo luận, tức tự do báo chí được đảm bảo.
Với những sự việc nhỏ như sự kỳ thị chủng tộc của một chủ nhà hàng Trung Quốc trên đây, việc lên tiếng để bảo vệ phẩm giá của mình là cần thiết. Nhưng điều này sẽ trở thành vô nghĩa nếu Việt Nam cứ mãi nghèo nàn tụt hậu, cứ mãi ở thế yếu so với họ. Nếu đât nước không phát triển được, dẫn đến dân tộc bị khinh rẻ trên trường quốc tế thì lỗi này trước hết thuộc về các nhà lãnh đạo đất nước, và sau đó là từng người dân cụ thể.
Vì thế, điều cần thiết hơn là phải làm sao cho Việt Nam hùng mạnh, phải giải phóng sức sản xuất và sức sáng tạo, quy tụ nguồn lực để phát triển. Điều này đòi hỏi nỗ lực trước hết của các lãnh đạo, sau đó mới đến từng người dân.
Nếu Việt Nam giàu mạnh, thì những lời kỳ thị đâu đó chỉ như con gió thoảng, có gì là đáng ngại? Còn khi Việt Nam mãi nghèo nàn lạc hậu, thì tức giận khi bị kỳ thị đâu có giúp được gì nhiều.
Những vấn đề này có ảnh hưởng quan trọng đối với quan hệ kinh tế và chính trị của Việt Nam với Trung Quốc.
Trước hết là việc Việt Nam phụ thuộc vào các nhà thầu Trung Quốc đã gây ra quan ngại về an ninh quốc gia của Việt Nam, đặc biệt là an ninh năng lượng.
Tình trạng chậm trễ và chất lượng kém của các nhà máy điện do các nhà thầu Trung Quốc xây dựng đã tiếp tục làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu điện tại Việt Nam.
Kế đến là sự hiện diện của công nhân Trung Quốc, dù hợp pháp hay bất hợp pháp, đã gây ra tâm lý bất mãn trong dân chúng ở Việt Nam.
Ngoài việc thổi bùng thêm cách nhìn nhận rằng người lao động địa phương bị đặt vào thế bất lợi, thì sự hiện diện của công nhân Trung Quốc còn gây ra các quan ngại về an ninh.
Đã có tin tức về việc công nhân Trung Quốc vi phạm luật, gây rối trật tự xã hội, hoặc thậm chí dính dáng vào các cuộc đối đầu bạo lực với cộng đồng dân cư địa phương.
Sự hiện diện của hàng trăm công nhân Trung Quốc làm việc cho nhà thầu Chalieco tại nhà máy nhôm ở Tây Nguyên đã dẫn tới những phản đối từ các nhân vật cao cấp tại Việt Nam - trong đó có Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người lập luận rằng một số lượng lớn lao động Trung Quốc ở Tây nguyên sẽ tạo một chỗ đứng cho Trung Quốc trong lĩnh vực có tầm quan trọng chiến lược của Việt Nam.
Lập luận của Tướng Giáp là một trong những lý do cơ bản đằng sau những phản đối mạnh mẽ được xã hội dân sự tại Việt Nam lên tiếng nhằm chống lại việc khai thác bauxite ở Tây Nguyên.
Và thứ ba là chất lượng kém của một loạt các dự án của Trung Quốc họ đã tạo ra nhận thức tiêu cực trong một bộ phận lớn dân chúng ở Việt Nam về các nhà thầu Trung Quốc và khiến nảy sinh phản ứng chính thức từ các tổ chức và các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam.
Giải pháp"Việc các nhà thầu Trung Quốc áp đảo tại Việt Nam đã tạo ra tâm lý thù địch trong công chúng nước này và tiếp tục làm sâu sắc thêm mối ngờ vực của người Việt đối với Trung Quốc"
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang sửa đổi Luật Đấu thầu để cho phép các chủ dự án loại bỏ các nhà thầu không đủ điều kiện, những người đưa ra mức giá thấp nhưng dường như không có khả năng cung cấp một dịch vụ có chất lượng.
Luật được sửa đổi cũng quy định rằng các nhà thầu đã trúng thầu không được phép sử dụng lao động nước ngoài cho công việc mà công nhân Việt Nam có thể làm được. Luật cũng đặt ra các giới hạn về nhập khẩu hàng hóa và thiết bị nào đã sẵn có tại địa phương.
Những quy định như vậy, một khi được thông qua, sẽ làm yếu đi khả năng cạnh tranh của các nhà thầu Trung Quốc tại Việt Nam.
Kể từ khi quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc được bình thường hóa, có thể thấy tình trạng phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa hai nước gia tăng [4], và đây là nền tảng quan trọng cho một mối quan hệ hòa bình và ổn định giữa hai quốc gia.
Tuy nhiên, phải trả giá cho sự phụ thuộc lẫn nhau này. Việc các nhà thầu Trung Quốc áp đảo tại Việt Nam đã tạo ra tâm lý thù địch trong công chúng nước này và tiếp tục làm sâu sắc thêm mối ngờ vực của người Việt đối với Trung Quốc.
From : Lê Hồng Hiệp (BBC) ,Giáp Văn Dương ( Tia Sáng),.....