Sự kiện Trung Quốc viện dẫn các yếu tố lịch sử để đòi hỏi chủ quyền rộng khắp trên Biển Đông căn cứ vào tấm bản đồ hình lưỡi bò, bất chấp tuyên bố chủ quyền của các láng giềng Đông Nam Á, có nguy cơ làm quan hệ xấu đi giữa Trung Quốc với các thành viên ASEAN như Việt Nam, Philippines và Malaysia.
Tờ China Daily, nhà bình luận Lý Hồng Mai của Tân Hoa Xã đả kích kế hoạch đồng thăm dò khai thác giữa Việt Nam và Ấn Độ tại vùng Biển Đông mà theo tác giả đã vi phạm trắng trợn chủ quyền của Trung Quốc vì khu vực thăm dò thuộc « thẩm quyền pháp lý » của Bắc Kinh.
Quay sang Philippines, cây bút của Tân Hoa Xã chỉ trích cố gắng của Tổng thống Aquino, muốn lôi kéo Nhật Bản can dự vào hồ sơ Biển Đông, đồng thời tìm cách tăng cường tiềm năng hải quân và không quân của Manila. Đối với tờ báo, cho dù Philippines gắn kết được với Nhật Bản và Việt Nam lôi kéo được Ấn Độ, các «bên thứ ba » này không thể sánh được với uy lực và ảnh hưởng của Trung Quốc trong vùng.
Tờ Nhân dân Nhật báo cũng tấn công Philippines về cuộc hội thảo hôm thứ năm tuần trước, bị tờ báo cho là nhằm liên kết ASEAN thành một mặt trận thống nhất chống lại Trung Quốc trên vấn đề Biển Đông.
Theo tờ báo, mưu toan của Manila như vậy là đã hoàn toàn thất bại, và « Không hề có một mặt trận thống nhất của ASEAN » tựa của bài xã luận. Tờ báo nêu ra nhiều lập luận, trong đó có sự kiện là có đến hai thành viên của Asean là Lào và Cam Bốt « không thèm gởi đại biểu đến Manila ».
Tiếp nối những lời hứa hẹn và tuyên bố ngoại giao trong chuyến viếng thăm Việt Nam của Ủy viên Quốc vụ Trung Quốc Đới Bỉnh Quốc, Trung Quốc đã cử tàu cá 1.000 tấn đến Trường Sa, bên cạnh 500 tàu cá thường xuyên hoạt động ở vùng biển của Việt Nam.Mặc dù không được chính thức xác nhận bởi báo chí nhưng đã có tin nhiều tàu đánh cá của ngư dân VN đã bị xua đuổi ra khỏi vùng biển của cha ông và nhiều trong số 500 tàu cá của TQ chỉ là sự trá hình của hải quân Trung Quốc.
Cùng lúc, Trung Quốc phản đối Ấn Độ hợp tác với Việt Nam thăm dò dầu khí tại Lô 127, Lô 128 thuộc Vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Đây là một hành động gián tiếp của Trung Quốc xem khu vực này là của họ.
Nhật Bản đã mời thứ trưởng Quốc phòng 10 nước thuộc Hiệp hội quốc gia Đông Nam Á (Asean) đến Tokyo hôm thứ Tư ngày 28/9 để bàn về an ninh hàng hải ở khu vực Biển Đông.
Cuộc đối thoại hai ngày lần này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng đang gia tăng giữa Trung Quốc và một số thành viên Asean về tranh chấp chủ quyền ở vùng biển này.
Đây là cuộc đối thoại quốc phòng thường niên lần thứ ba giữa Nhật và các nước Asean ở cấp thứ trưởng.
Nhật Bản đang tìm cách thống nhất các nỗ lực ngoại giao giữa các nước đang đối mặt với mối đe dọa từ phía Trung Quốc vốn đang ngày càng mạnh bạo trong cách hành xử ở Biển Đông.
Trong diễn văn khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shu Watanabe nói tranh chấp Biển Đông là một thách thức an ninh.
“Những vấn đề an ninh hàng hải như chống cướp biển và tranh chấp ở Biển Nam Trung Hoa, cũng như việc xây dựng năng lực được đề cập đến trong các tài liệu liên quan của các hội nghị quốc phòng Asean ở cấp bộ trưởng, nằm trong số những thách thức an ninh khu vực mà chúng ta phải cùng nhau đối mặt,”
Nhật Bản hiện cũng đang có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc ở đảo mà phía Nhật gọi là Senkaku - Trung Quốc gọi là Điếu Ngư - nằm ở biển Hoa Đông.
Quan hệ Trung - Nhật đã xấu đi trầm trọng vào năm ngoái sau vụ việc Nhật bắt giam thuyền trưởng tàu Bấm Mân Tấn Ngư từ Phúc Kiến đâm vào với tàu tuần tra Nhật Bản tại khu vực gần hòn đảo tranh chấp.
Nhà báo Đỗ Thông Minh từ Tokyo giải thích bối cảnh hội đàm an ninh Nhật - Asean lần thứ ba về chủ đề tự do hàng hải.
Ông Đỗ Thông Minh, nhà báo tự do ở Tokyo chuyên theo dõi các vấn đề Nhật Bản, cho BBC biết an ninh hàng hải là chủ đề bao trùm cuộc đối thoại giữa Nhật Bản và Asean bên cạnh lần này các vấn đề khác như chống khủng bố, chống tội phạm xuyên quốc gia.
Ông Minh cho biết lâu nay Nhật Bản vẫn luôn cảnh giác trước Trung Quốc và theo dõi chặt chẽ những diễn biến trên Biển Đông.Báo chí Nhật vẫn thường xuyên đưa tin về tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc và cả các cuộc biểu tình chống Trung Quốc ở Hà Nội trong thời gian vừa qua.
“Các nước [Asean] bị ức hiếp thì sẽ ảnh hưởng đến Nhật Bản,” ông giải thích về sự quan tâm của Nhật đối với Biển Đông.
Về lập trường chính thức trong tranh chấp Biển Đông, ông nói Nhật Bản ủng hộ tự do đi lại trên Biển Đông và không ủng hộ bên nào trong tranh chấp cả.
Tuy nhiên, “trong thâm tâm Nhật Bản ủng hộ Việt Nam, Philippines và Nam Dương và ủng hộ Hoa Kỳ và Ấn Độ có thái độ mạnh mẽ hơn đối với Trung Quốc,” Vụ va chạm của tàu Mân Tấn Ngư hồi tháng 9/2010 gần vùng biển đảo tranh chấp khiến quan hệ Trung - Nhật xuống thấp
“Khi Trung Quốc lên tiếng phản đối thì Nhật Bản lại ủng hộ [Ấn Độ hợp tác khai thác dầu khí với Việt Nam],” ông nói thêm.
Mục đích của Nhật Bản là muốn có thêm đồng minh để đối đầu với Trung Quốc bên cạnh việc liên kết chặt chẽ với Hoa Kỳ và Asean.
“Nhật Bản muốn có thêm thế lực khác can dự vào tranh chấp ở Biển Đông, ngược lại lập trường của Trung Quốc là chỉ muốn nói chuyện tay đôi thôi,” ông nói."Theo dõi diễn biến tranh chấp trên Biển Đông trong nhiều thập niên qua, Nhật Bản nhận thức rõ là Trung Quốc nuốt trọn được Hoàng Sa và một phần Trường Sa là do Việt Nam yếu nên dễ bị ức hiếp,"
“Nhật Bản rất kiên quyết trong việc xử lý Senkaku,” ông Minh nói, “Họ tăng cường máy bay tuần thám, hạm đội [đến Senkaku].”
“Họ bắt ngư dân Trung Quốc xâm phạm nhưng không đưa ra tòa,” ông nói và giải thích đó là cách Nhật răn đe Trung Quốc trong khi vẫn cố gắng giữ hòa khí giữa hai nước.“Nếu các tàu Trung Quốc dòm ngó đảo này thì Nhật Bản sẽ phản ứng mạnh mẽ chứ không chỉ dừng lại ở những lời nói ngoại giao”
From : BBC , RFI , VOA, ...